Các khái niệm tiêu dùng xanh và Ý định và hành vi tiêu dùng xanh

0
14

1/ Tiêu dùng xanh là gì?

a/ Khái niệm

Khái niệm tiêu dùng xanh lần đầu tiên được nhắc đến năm 1970 (Peattie, 2010) và từ đó nhiều nghiên cứu đã mở rộng khái niệm này. Tuy nhiên cho đến nay tiêu dùng xanh vẫn là một khái niệm khá mới và được định nghĩa bằng nhiều cách.

Tổng hợp các khái niệm đã nêu trong khuôn khổ nghiên cứu này Khái niệm tiêu dùng xanh là hành vi mua các sản phẩm thân thiện với môi trường (sử dụng ít năng lượng hoặc có khả năng tái chế), không gây hại hoặc tốt cho sức khỏe của con người đồng thời sử dụng các sản phẩm sao cho ít gây hại nhất đối với môi trường.

b/ Ý định và hành vi tiêu dùng xanh

– Ý định tiêu dùng: Ý định tiêu dùng phản ánh niềm tin của người tiêu dùng liên quan đến chuỗi hành vi tiêu dùng (Ajzen và Fishbein, 1980). Theo Ajzen (1985), nó được mô tả như là một động lực cá nhân trong nhận thức kế hoạch/quyết định của người tiêu dùng để phát huy nỗ lực trong việc thực hiện một hành vi cụ thể.

Theo Ajzen (2002), ý định hành vi được giả định là tiền đề trung gian của hành vi. Ý định hành vi ngụ ý sự sẵn sàng của một cá nhân để thực hiện một hành vi cho trước.

– Hành vi tiêu dùng xanh: Có nhiều khái niệm về hành vi tiêu dùng xanh, cơ bản được phát triển dựa trên khái niệm hành vi tiêu dùng và khái niệm sản phẩm xanh. Tổng kết lại thì hành vi tiêu dùng xanh là một chuỗi các hành vi; bao gồm: mua sản phẩm xanh, sử dụng xanh (chẳng hạn như tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế, sử dụng bao bì xanh và xử lý rác thải).

c/ Mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh trong nghiên cứu này là mối quan hệ thống kê phản ánh tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh.

d/ Các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

Các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh là các nhân tố có thể làm mạnh lên, yếu đi tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh.

Hay nói cách khác trong một hoàn cảnh nhất định nào đó, ý định tiêu dùng sẽ tác động mạnh mẽ đến hành vi tiêu dùng xanh, đưa đến một hành vi tiêu dùng xanh thực tế trong khi ở một hoàn cảnh nhất định nào đó dù có ý định tiêu dùng xanh những hành vi tiêu dùng xanh thực tế lại không diễn ra.

Tiêu dùng xanh là gì?Tiêu dùng xanh là gì?

Tổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanhTổng quan về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh

2/ Khoảng trống và hướng nghiên cứu

Thông qua tổng quan tài liệu có thể nhận thấy có một số khoảng trống nghiên cứu trong tiêu dùng xanh:

– Trên thực tế, mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh nhưng lại không có nhiều các lý giải chắc chắn về mặt lý thuyết tại sao người tiêu dùng mua hoặc không mua sản phẩm xanh và nhiều người dù có thái độ ủng hộ môi trường nhưng lại thất bại trong việc thực hiện hành vi (Rylander and Allen, 2001). Sự thiếu kiến thức tương đối làm cho nhiều người tiêu dùng chỉ tập trung vào việc bảo vệ môi trường hơn là mua sản phẩm xanh thể hiện một khoảng trống đáng kể trong lý thuyết (Mark R. Gleim, 2013).

– Không có nhiều các lý giải chắc chắn về mặt lý thuyết tại sao người tiêu dùng mua hoặc không mua sản phẩm xanh hoặc cam kết với các hành vi tiêu dùng xanh trong khi nhiều người khẳng định thái độ và hành vi ủng hộ môi trường nhưng thất bại trong việc thực hiện chúng do các nhân tố điều tiết bên trong và bên ngoài (Rylander and Allen, 2001).

– Các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh cho thấy thông thường giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tồn tại mối quan hệ nhân quả (ý định có tác động tích cực tới hành vi tiêu dùng xanh) tuy nhiên các nghiên cứu này lại không cho ra các kết quả đồng nhất. Nói một cách khác, vẫn còn khoảng cách từ thái độ/ý định tới hành vi.

Như vậy tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh ở những hoàn cảnh khác nhau là khác nhau có thể là do tác động của một số nhân tố khác. Các nhân tố này có thể làm mạnh lên hay yếu đi mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh.

– Mặc dù đã có một vài nghiên cứu liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tuy nhiên các nghiên cứu chỉ mới đưa ra một nhân tố ảnh hưởng hoặc có đưa ra một số nhân tố ảnh hưởng nhưng chưa thực sự nghiên cứu sâu về các nhân tố này.

– Ở Việt Nam, thực tiễn về tiêu dùng xanh xét trên các phương diện của người tiêu dùng, doanh nghiệp hay chính phủ vẫn chưa phát triển. Các hoạt động nghiên cứu về lĩnh vực này cũng chưa thu hút được sự quan tâm, chưa có những nghiên cứu chuyên sâu (Vũ Anh Dũng, 2012). Ở Việt Nam nhóm nghiên cứu TS. Vũ Anh Dũng và các cộng sự về hành vi tiêu dùng xanh đã đưa vào nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam các nhân tố ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh tuy nhiên kết quả đánh giá trong nghiên cứu không tập trung vào các nhân tố này.

Với những khoảng trống lý thuyết kể trên, đề tài này tập trung nghiên cứu các nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ đóng góp cho chính phủ và đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh các biện pháp thúc đẩy được việc tiêu thụ sản phẩm xanh thông qua hoạt động thúc đẩy người tiêu dùng có hành vi thực tế thay vì chỉ có ý định hoặc có thái độ tốt với tiêu dùng xanh.

Xem thêm: tiền lươngtiêu dùng xanhđặc trưng cơ bản của thuế

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.